Artçı Deprem Nedir? Ne Kadar Sürer?
Deprem, ani yer kabuğu hareketleri sonucu ortaya çıkan sarsıntıdır ve genellikle tek bir olayla sınırlı kalmaz. Ana deprem sonrasında oluşan daha küçük sarsıntılara, artçı deprem denir. Bu sarsıntılar, ana depremin oluşturduğu fay hattı üzerindeki dengenin tam olarak sağlanamaması sonucu oluşur ve zaman içinde azalarak devam eder.
Artçı Deprem Nedir?
Artçı deprem, yer kabuğundaki gerilimin tam olarak boşalmaması nedeniyle meydana gelir. Ana şokun etkilediği fay hattı çevresinde oluşur ve büyüklüğü çoğunlukla ana depremden daha küçük olur. Ancak zaman zaman bu artçı sarsıntılar da ciddi yapısal hasara neden olabilir.
“Artçı deprem nedir?” sorusuna verilecek en sade yanıt; ana deprem sonrasında meydana gelen ikincil sarsıntılardır şeklindedir. Bu sarsıntılar hem fiziksel hem de psikolojik açıdan toplumları zorlayabilir.
Artçı Depremler Neden Olur?
Toplum tarafından sıklıkla merak edilen “Artçı deprem neden olur?” sorusunun yanıtı, yer kabuğundaki enerji boşalmasının dinamik yapısında saklıdır. Ana deprem, belirli bir fay hattında ani bir enerji boşalmasıyla gerçekleşir. Bu boşalma, fay hattının tamamını kapsamaz, çevresindeki bölgelerde de gerilim birikmeye devam eder.
Bu süreç, yer kabuğunun gerilim dengesini yeniden kurmaya çalıştığı dönemdir. Yer altındaki kayaçların kayarak yer değiştirmesi veya yeni kırıkların oluşması artçı depremlerin tetikleyicisidir. Dolayısıyla artçı sarsıntılar, ana şoktan sonra normal bir sürecin parçası olarak değerlendirilir.
Artçı Depremler Ne Kadar Sürer?
Artçı depremlerin süresi, ana depremin derinliğine, büyüklüğüne ve fay hattının uzunluğuna bağlı olarak farklılık gösterir. “Artçı deprem ne kadar sürer?” sorusu, genellikle bu sarsıntıların süresiyle değil, ne kadar süre boyunca devam edeceğiyle ilgilidir. Büyük bir depremin ardından çoğunlukla haftalar, aylar, hatta bazı durumlarda bir yıl boyunca artçı sarsıntılar görülebilir.
7 büyüklüğündeki bir ana depremin ardından aylarca, hatta bir yılı aşan sürede küçük çaplı artçı depremler yaşanması olağandır. Bu sarsıntılar zaman içinde sıklığını ve şiddetini yavaş yavaş azaltır. Ancak bazı artçılar, şiddet olarak 5 büyüklüğünün üzerinde gerçekleşebilir ve ciddi riskler yaratabilir.
Artçı Depremlerde Nelere Dikkat Etmek Gerekir?
Artçı depremler, ana depremden sonra birçok riski beraberinde getirir. Özellikle hasar görmüş binalar için bu sarsıntılar tehlikeli olabilir. Bu süreçte dikkat edilmesi gerekenler şöyle belirtilebilir:
- Ana depremde hasar görmüş binalara artçı depremler tamamen sona ermeden girilmemelidir. Eğer girilmesi gerekiyorsa, uzmanlar tarafından binanın taşıyıcı sistemlerinin kontrol edilmesi zorunludur.
- Deprem sonrası stres ve panik hali artçılar sırasında da devam edebilir. Bu nedenle psikolojik destek ve toplumsal dayanışma da önemlidir.
- Artçı şok sırasında cam, dolap veya ağır eşyaların yer değiştirme ihtimali olduğundan dolayı eşya yerleşimi dikkatli yapılmalıdır.
- Elektrik ve doğal gaz bağlantılarının zarar görmesi durumunda da yetkililere haber verilmeden müdahale edilmemelidir.
Artçı Depremlerde Alınması Gereken Önlemler
Artçı deprem önlemleri, bireysel ve toplumsal düzeyde alınmalıdır. Bu önlemler, yalnızca yapısal güçlendirmeyle sınırlı değildir, aynı zamanda afet bilincinin geliştirilmesini de kapsar.
- Öncelikle aile bireyleriyle bir acil durum planı oluşturulmalı, toplanma alanları belirlenmeli ve düzenli olarak tatbikatlar yapılmalıdır.
- Evin içinde sabitlenmemiş eşyaların sabitlenmesi, elektrik prizlerinin ve su vanalarının güvenlik açısından düzenlenmesi önemlidir.
- Bir deprem çantası hazırlanarak kolay erişilebilir bir yere konulmalıdır. Bu çantada su, kuru gıda, el feneri, yedek kıyafet, radyo ve önemli belgelerin fotokopileri bulunmalıdır.
- Deprem sonrası yeniden yapılandırma sürecinde DASK teklifi alınarak zorunlu deprem sigortasının yenilenmesi, olası zararların telafisi için kritik bir adımdır.
Artçı Depremlerde Ne Yapılmalı?
Deprem sonrası süreci en sağlıklı şekilde atlatmak için artçı depremler sırasında doğru davranışlar sergilemek gerekir. “Artçı depremde ne yapılmalı?” sorusunun yanıtı, yaşanılan ortama ve binanın durumuna göre farklılık gösterebilir.
- Eğer evdeyseniz, camlardan ve devrilme riski olan eşyalardan uzak durarak sağlam bir masa altına çök-kapan-tutun pozisyonuyla sığınmak en güvenli yoldur.
- Binayı tahliye etmek gerekiyorsa, asansör yerine merdiven kullanılmalı ve panik yapılmamalıdır.
- Açık alandaysanız, ağaç, direk ve bina gibi devrilme riski olan objelerden uzak durmalısınız.
- Toplu alanlarda ise görevlilerin yönlendirmelerine dikkat etmek önemlidir. Artçı sarsıntılar süresince bina içinde hareket ederken dikkatli olunmalı ve mümkünse elektrikli cihazlar kullanılmamalıdır.
- Bu dönemde resmi kurumların uyarılarına kulak vererek güvenilir bilgi kaynakları takip edilmelidir.
Artçı depremler ana depremden daha tehlikeli olabilir mi?
Genel olarak artçı depremler ana şoktan daha düşük şiddette olur. Ana depremde hasar almış yapılar söz konusuysa, artçı sarsıntılar bu yapılar için ciddi bir tehdit oluşturabilir. Yani artçı depremler doğrudan büyük bir tehlike oluşturmasa bile, zemin güvenliği olmayan veya hasarlı binalar için ölümcül sonuçlara neden olabilir.
Artçı depremlerin sayısı zamanla azalır mı?
Artçı depremler zamanla hem şiddet hem de sayı bakımından azalır. Bu doğal bir süreçtir. Yer kabuğu zaman içinde yeni dengesini bulur ve sarsıntıların sıklığı da buna bağlı olarak düşer. Bu süreç, aylar sürebileceği için halkın tedbiri elden bırakmaması gerekir.
Artçı depremler sırasında panik yapmamak için ne yapılmalı?
Panik, artçı sarsıntılar sırasında en büyük tehlikelerden biridir. İnsanlar kontrolsüz şekilde hareket ettiğinde yaralanma ve daha büyük kazalar meydana gelebilir. Panik yapmamak için önceden planlı olmak ve tatbikatlarla zihinsel hazırlık yapmak gerekir.
